Şartel neden sık sık atar?

Şartelin sık sık atması can sıkar, ama çoğu zaman koruma düzeninin işini yaptığını gösterir: sigorta, kablo ısınmadan önce elektriği keser. Bu yazıda şartel neden sık sık atar sorusunu, atmanın zamanına göre nasıl okuyacağınızı, evde güvenle yapabileceklerinizi ve hangi noktada hattın ölçülmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Şartel, sigorta ve kaçak akım rölesi arasındaki fark nedir?

Halk arasında şartel denilen şey çoğu zaman panodaki otomatik sigortadır. Panoda kaçak akım rölesi ve ana şalter de bulunur; hangisinin attığını bilmek, sebebi aramanın ilk adımıdır.

Panodaki cihaz	Neye karşı korur?	Nasıl tanınır?
Otomatik sigorta	Aşırı yük ve kısa devre	Üzerinde B16, C16 gibi bir harf ve sayı yazar
Kaçak akım rölesi	Toprağa kaçan akım, yani elektrik çarpması	Üzerinde test düğmesi ve 30 mA gibi bir değer bulunur
Ana şalter	Bütün daireyi açıp kapatır	Panonun girişindedir

İnen şey kaçak akım rölesiyse sebepler farklıdır; bunu kaçak akım rölesi neden sürekli atar yazısında anlattık. Panoda hiçbir şey inmemişse ve komşularınızda da elektrik yoksa sorun evde değildir; arızayı 186'dan bildirin.

Şartel neden sık sık atar?

Otomatik sigorta iki durumda atar: hattan uzun süre fazla akım geçtiğinde ya da bir yerde kısa devre olduğunda. Sık atmanın arkasında genellikle şu sebeplerden biri vardır:

• Aşırı yük: aynı hatta aynı anda elektrikli ısıtıcı, su ısıtıcısı, ütü, fırın ya da çamaşır makinesi gibi güçlü cihazların çalışması. Kışın ısıtıcı kullanılan evlerde sık görülür.
• Kısa devre: faz ile nötr iletkenlerinin bir yerde birbirine değmesi. Sigorta anında atar; bazen bir pat sesi ya da kıvılcım eşlik eder.
• Arızalı cihaz: içinde kısa devre olan bir cihaz takıldığında ya da çalıştığında sigortayı attırır.
• Gevşek ya da ısınmış bağlantı: sigortanın kendi bağlantı vidası gevşemişse sigorta ısınır ve normal yükte de atabilir. Priz ya da buattaki gevşek bağlantı ise çoğu zaman sigortayı attırmadan ısınır; zamanla kısa devreye dönüşebilir.
• Yanlış seçilmiş ya da eskimiş sigorta: hattın yüküne uymayan ya da yıllar içinde yorulmuş bir sigorta normal yükte de atabilir.
• Su ve nem: su giren bir buat çoğunlukla kaçak akım rölesini attırır, ama kısa devreye de yol açabilir.

Şartelin ne zaman attığı neyi gösterir?

Sigortanın hangi anda attığı, sebebin yük mü yoksa arıza mı olduğunu büyük ölçüde gösterir. Aşırı yükte sigorta bir süre bekler, kısa devrede ise hemen açar.

Şartel ne zaman atıyor?	Önce akla gelen
Bütün cihazlar çekiliyken, kaldırır kaldırmaz atıyor	Hatta kısa devre; usta gerekir
Belirli bir cihazı açar açmaz atıyor	O cihazın içinde arıza
Birkaç cihaz birlikte çalışırken, bir süre sonra atıyor	Aşırı yük
Yağmurdan sonra atıyor	Dış hatta ya da buatta su
Düzen olmadan atıyor, priz ya da sigorta ılık	Gevşek bağlantı; usta gerekir

Aşırı yük ne kadar küçükse sigortanın atması o kadar uzun sürer. Bu yüzden sigorta, güçlü cihazı açtıktan birkaç dakika sonra da atabilir; atma anında çalışan son cihaz her zaman suçlu değildir.

B ve C tipi sigorta ne anlatır?

Sigortanın üzerindeki sayı anma akımıdır; B16, 16 amperlik bir sigorta demektir. Harf ise kısa devrede ne kadar hızlı açtığını gösterir.

B tipi sigorta, anma akımının 3 ile 5 katı arasındaki bir akımda anında açar. C tipi sigorta ise anma akımının 5 ile 10 katı arasında açar; ilk çalışmada kısa süreli yüksek akım çeken motorlu cihazlarda bu fark işe yarar. Konut hatlarında B ya da C tipi kullanılır; hangisinin uygun olduğuna hattın yüküne bakarak usta karar verir. Sık atma şikâyetini sigortanın tipini değiştirerek gidermek, sebebi ortadan kaldırmaz.

Daha büyük amperli sigorta takmak çözüm mü?

Değildir. Otomatik sigorta, cihazları değil hattın kablosunu korur ve amperi kablonun kesitine göre seçilir. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği priz hatları için en az 2,5 mm², aydınlatma sortileri için en az 1,5 mm² kesitli bakır iletken ister.

Kablonun taşıyabileceğinden büyük bir sigorta, kablo ısınırken atmaz. Yük, kablonun yalıtımı yumuşayıp eriyene kadar sürebilir ve bu da yangın riskidir. Sigortayı bantla tutturmak, mandalı elle yukarıda tutmak ya da tel ile köprülemek de aynı tehlikeyi doğurur.

Evde güvenle neler yapabilirsiniz?

Şartelin neden attığını daraltmak için panonun kapağını açmanız gerekmez. Şu sırayla ilerleyin:

1. Panoda mandalı inik olan sigortayı bulun.
2. O sigortanın beslediği prizlerdeki cihazların fişini çekin.
3. Sigortayı bir kez kaldırın. Hemen yeniden atıyorsa ikinci kez denemeyin; hatta kısa devre olabilir.
4. Sigorta kalkıyorsa cihazları birer birer takıp çalıştırın. Takar takmaz atıyorsa o cihaz arızalıdır.
5. Sigorta ancak birkaç cihaz birlikte çalışınca atıyorsa yük fazladır. Isıtıcı, su ısıtıcısı, ütü ve fırın gibi güçlü cihazları aynı anda aynı hatta çalıştırmayın.

Hangi prizin hangi sigortaya bağlı olduğunu sigortaları tek tek indirerek öğrenebilir, panoya not düşebilirsiniz.

Ne zaman elektrikçi çağırmalısınız?

Yükü azalttığınız hâlde şartel atmaya devam ediyorsa ya da cihazlar çekiliyken bile atıyorsa sorun tesisattadır ve hattın ölçülmesi gerekir. Şu durumlarda da beklemeden usta çağırın:

• Sigorta, priz ya da pano ılık geliyor, kokuyor ya da kararmışsa.
• Panoda hâlâ eski tip vidalı sigortalar varsa.
• Evde klima, ankastre fırın ya da ocak gibi yeni bir güçlü cihaz kullanılacaksa. Yönetmelik çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırın ya da ocak için ayrı hat ister.
• Sigortalar sık atıyor ve tesisat uzun yıllardır elden geçmemişse; elektrik tesisatı kaç yılda bir yenilenir yazısındaki işaretlere bakın.

Usta, atan hattı ayırır, bağlantıları ve kabloyu ölçer, sigortanın kabloya uygun olup olmadığını kontrol eder. Gerekirse güçlü cihazlar için ayrı hat çekilir ya da tesisat yenileme gündeme gelir.

Kayseri'de Melikgazi başta olmak üzere Kocasinan, Talas, Hacılar ve İncesu'da arıza tespiti için adrese geliyoruz. Randevu için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Şartel atınca yeniden kaldırmak tehlikeli mi?

Cihazları çektikten sonra bir kez kaldırmak güvenlidir. Kaldırır kaldırmaz yeniden atıyorsa hatta kısa devre olabilir; ikinci kez denemeyin ve hattı ölçtürün.

Bütün ev elektriksiz kaldıysa ne yapmalıyım?

Önce panoda ana şaltere ve kaçak akım rölesine bakın. Panoda inen bir şey yoksa ve komşularınızda da elektrik yoksa sorun dağıtım şebekesindedir; 186'yı arayın.

Şartel gece kendi kendine neden atabilir?

Gece de kombi, termosifon, buzdolabı ya da zamanlayıcıyla çalışan cihazlar devreye girer. Atma saatini ve o sırada çalışan cihazları not etmek, sebebin bulunmasını kolaylaştırır.

Eski sigorta kutusu şartelin sık atmasına sebep olur mu?

Olabilir. Eskimiş sigortalar ve gevşemiş bağlantılar normal yükte de atma yapabilir. Panonun ve bağlantıların kontrolü bu yüzden arıza aramanın parçasıdır.