Elektrik tesisatı kaç yılda bir yenilenir?

Elektrik tesisatı kaç yılda bir yenilenir sorusunun tek bir rakamla cevabı yoktur. On beş yıllık bir tesisat yanlış yapıldığı için sorun çıkarabilir, yirmi beş yıllık bir başkası düzgün yapıldığı ve aşırı yüklenmediği için güvenle çalışıyor olabilir. Bu yazıda tesisatın ömrünü neyin belirlediğini, yenileme gerektiğini gösteren işaretleri ve kontrol ile yenileme arasındaki farkı anlatıyoruz.

Elektrik tesisatı için yasal bir yenileme süresi var mı?

Konut elektrik tesisatı için yasal bir kullanım ya da yenileme süresi tanımlanmamıştır. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği tesisatın nasıl yapılacağını belirler; ne zaman yenileneceğini yazmaz.

İş yerleri için durum farklıdır: iş ekipmanlarıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği yönetmeliği, standartta başka bir süre yoksa elektrik ve topraklama tesisatının yılda bir periyodik kontrolünü ister. Bu da yenileme değil, kontrol zorunluluğudur. Sektörde dile getirilen 20-30 yıllık aralık ise bir yönetmelik hükmü değil, deneyime dayanan genel bir yönlendirmedir.

Elektrik tesisatının ömrünü ne belirler?

Tesisatın ne kadar dayanacağını yaştan çok kullanılan malzeme, işçilik ve tesisata binen yük belirler. Başlıca etkenler şunlardır:

• Kablo yalıtımı: kablonun dış kılıfı ısı ve zamanla sertleşir, kırılgan hâle gelir. Sürekli ısınan hatlarda bu daha erken olur.
• İletken türü: eski binalarda alüminyum iletkenlere rastlanabilir. Günümüzde priz ve aydınlatma hatlarında bakır iletken kullanılır.
• Bağlantılar ve ekler: buat ve priz bağlantıları zamanla gevşer; özensiz yapılmış ekler daha erken sorun çıkarır.
• Yük: tesisat, yapıldığı yılların ihtiyacına göre planlanmıştır. Bugün klima, ankastre fırın ve ocak, elektrikli ısıtıcı gibi cihazlar aynı hatlara yük bindirir.
• Ortam: nem, mutfak buharı ve çatı katlarındaki sıcaklık yalıtımı yıpratır.
• Tadilat geçmişi: her tadilatta eklenen hatlar ve ekler tesisatın düzenini bozabilir.

Tesisatın yenilenmesi gerektiğini gösteren işaretler nelerdir?

Yenileme kararında yaştan daha önemli olan, tesisatın verdiği işaretlerdir. Aşağıdakilerden biri varsa tesisat yaşına bakılmadan kontrol ettirilmelidir.

İşaret	Ne anlama gelebilir?
Prizlerde toprak bağlantısı yok ya da topraksız prizler var	Elektrik çarpmasına karşı temel koruma eksik
Panoda kaçak akım rölesi yok	Kaçakta elektriği kesecek koruma yok
Panoda eski tip vidalı sigortalar var	Koruma düzeni eskimiş
Priz, fiş ya da pano ısınıyor, kararıyor	Gevşek bağlantı ya da hatta fazla yük
Sigortalar sık atıyor	Hatlar bugünkü yükü taşımıyor ya da arıza var
Güçlü bir cihaz çalışınca ışıklar kararıyor	Hatta gerilim düşümü ya da zayıf bağlantı
Evde sürekli çoklu priz kullanılıyor	Priz sayısı ve hat düzeni yetersiz
Tesisat 20-30 yıllık ve hiç elden geçmemiş	Ayrıntılı kontrol zamanı gelmiş

Sigortaların neden attığını şartel neden sık sık atar, prizlerin neden yandığını priz yanarsa ne yapmalı yazısında ayrıntılı anlattık.

Kontrol ile yenileme arasındaki fark nedir?

Kontrol, tesisatın bugünkü durumunu ölçmektir; yenileme ise bozuk ya da yetersiz bölümleri değiştirmektir. Çoğu zaman doğru sıra önce kontrol, sonra karardır.

Kontrolde usta panoyu, sigortaların kablolara uygunluğunu, kaçak akım rölesinin çalışıp çalışmadığını, hatların yalıtım direncini ve topraklamayı ölçer. Ölçümün sonucunda tesisatın tamamının değil, yalnızca bir bölümünün yenilenmesi gerektiği de çıkabilir. Topraklamanın durumu ayrıca ölçülür; bunu topraklama hizmeti sayfasında anlattık.

Kısmi yenileme yeterli olur mu?

Elektrik tesisatında kısmi yenileme çoğu zaman yeterli olabilir. Sorun panoda, belirli bir hatta ya da birkaç bağlantıda toplanıyorsa bütün tesisatı değiştirmek gerekmez. Panonun yenilenmesi, kaçak akım rölesi eklenmesi, güçlü cihazlar için ayrı hat çekilmesi ya da bozuk bir hattın değişmesi çoğu zaman yeterlidir.

Topraklama yoksa, iletkenler alüminyumsa ya da yalıtım birçok hatta bozulmuşsa komple yenileme daha doğru olur. Kablolar boru içinden geçiyorsa yeni kablo çoğu zaman aynı borudan çekilebilir ve duvar kırmak gerekmez; borusuz, doğrudan sıvaya gömülmüş eski tesisatta ise duvarın açılması gerekir.

Tesisatı ne zaman kontrol ettirmelisiniz?

Konutlar için zorunlu bir kontrol süresi olmadığından, kontrolü belirli bir olaya bağlamak pratik bir yoldur. Şu durumlarda kontrol ettirin:

• İkinci el bir ev almadan ya da kiraya girmeden önce.
• Tadilat yapılacaksa, duvarlar açılmadan önce.
• Klima, ankastre fırın, ocak gibi güçlü bir cihaz eklenecekse.
• Tablodaki işaretlerden biri ortaya çıktığında.

Bu arada kaçak akım rölesinin test düğmesine, üreticinin kılavuzunda yazan aralıklarla basmayı alışkanlık hâline getirin; röle düğmeye basınca atmıyorsa koruma yapmıyordur.

Tesisat yenilemede usta neye bakar?

Usta önce mevcut tesisatı ölçer, sonra neyin korunup neyin değişeceğini yazılı olarak çıkarır. Yönetmelik priz hatlarında en az 2,5 mm², aydınlatma sortilerinde en az 1,5 mm² kesitli bakır iletken ister; çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırın ya da ocak için ayrı hat çekilmesini de öngörür. Yenilemede bu kurallar ve evin bugünkü cihaz yükü birlikte değerlendirilir.

Kayseri'de Melikgazi başta olmak üzere Kocasinan, Talas, Hacılar ve İncesu'da tesisat yenileme öncesinde yerinde ölçüm yapıyoruz. Fiyatı hangi kalemlerin belirlediğini 3+1 dairede elektrik tesisatı fiyatı yazısında anlattık. Keşif için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

20 yıllık tesisat mutlaka değişmeli mi?

Hayır. 20 yıl, tesisatın ayrıntılı bir kontrolden geçmesi için makul bir zamandır, değişim zorunluluğu değildir. Ölçüm sonucu iyiyse ve koruma düzeni yeterliyse tesisat kullanılmaya devam edebilir.

Topraklama yoksa yalnızca topraklama eklenebilir mi?

Binada çalışan bir topraklama tesisatı olup olmadığına ve dairedeki hatlarda koruma iletkeni bulunup bulunmadığına bağlıdır. Bu, yerinde ölçümle anlaşılır; bazı evlerde topraklama eklemek hatların da yenilenmesini gerektirir.

Kaçak akım rölesi takmak eski tesisatı güvenli yapar mı?

Röle can güvenliğini artırır ve eski tesisatta da öncelikli bir adımdır. Ama yalıtımı bozuk tesisatta sık atar ve gevşek bağlantılardaki ısınmayı algılamaz; bu yüzden tek başına yeterli değildir.

Tesisat yenilenirken evde oturulabilir mi?

Kısmi işlerde çoğu zaman evet; çalışma oda oda planlanabilir. Komple yenilemede elektrik kesintileri ve duvar açma işleri olacağı için takvimi keşifte birlikte planlamak gerekir.